کتاب قراردادنویسی: هنر و تجربه

عقد در اصطلاح حقوقی، توافق دو یا چند اراده برای ایجاد یک اثر حقوقی مانند ایجاد، انتقال، تغییر یا اسقاط تعهد است. مطابق ماده ۱۸۳ قانون مدنی ایران: «عقد عبارت است از اینکه یک یا چند نفر در مقابل یک یا چند نفر دیگر تعهد بر امری نمایند و مورد قبول آن‌ها باشد». قرارداد در معنای حقوقی معادل عقد است، اما در ادبیات کاربردی، به سندی مکتوب اطلاق می‌شود که روابط حقوقــی و تجــــاری میان طرفیـــن را مستنـــدســـازی می‌کند. به بیان دقیق‌تر، هر قرارداد یک عقد است، اما هر عقد الزاماً قرارداد کتبی نیست. پیمان اصطلاحی است که اغلب در پروژه‌های عمرانی، قراردادهای دولتی، نفت، گاز و انرژی استفاده می‌شود و معمولاً تابع مقررات خاصی همچون شرایط عمومی پیمان و آیین‌نامه‌های اجرایی دولت است. در فضای عملی، تفکیک این مفاهیم اهمیت حیاتــی دارد. عـــدم درک صحیـــح آن‌ها می‌تواند منجر به مشکلات حقوقی و تفسیر نادرست متن قرارداد شود. در قراردادهای خصوصی بین اشخاص یا شرکت‌ها، اصطلاح «قرارداد» رایج است و به توافقی اشاره دارد که به‌صورت مکتوب در قالب بندهای اجرایی تنظیم می‌شود. در قراردادهای بزرگ مانند ساخت سد، تونل، پالایشگاه، خطوط مترو یا نیروگاه، که معمولاً با کارفرمای دولتی یا شبه‌دولتی منعقد می‌شود، «پیمان» به‌کار می‌رود و تابع اسناد استانداردی نظیر شرایط عمومی پیمان است. در حوزه تجارت بین‌المللی، واژگان Contract یا Agreement مورد استفاده است و قراردادها باید مطابق قواعد بین‌المللی تنظیم شوند و قانون حاکم، زبان قرارداد، مرجع حل اختلاف و ساختار اجرایی آن مشخص گردد.